(-strappando di mano alle due donne il contrastatissimo ritratto e
dominando, con la sua, tutte le voci-)--Datilu cca prima, santu e
santissimu! 'U stati sfasciannu d'acussì? (-guardando l'immagine-)
Guardati chi cc'è cca! Lu stati facennu assistiri a un bellu spittaculu
'stu povir'omu! (-cava il fazzoletto e con delicatezza fa come per
asciugare il sudore della fronte del notaio effigiato-) Poviru Josè! Tu
ca ti nn'ha statu tant'anni cuetu a la me' casa! Ma guardatilu,
guardatilu chi facci chi avi!... mancu cuscenza cc'è! E si vidissi so'
figghiu, che figura ci facissi, vah? (-altra scampanellata. Brasi
accorre-) Basta ca cci aviti priparatu 'a casa... 'i mobili...
SCENA XI.
Detti e don Nittu, poi Don Gasparinu.
D. NITTU
(-rientrando tutto accaldato, senza notare la presenza di D. Iacu e di
D. Liddu, rivolto a Don Nzulu-)--Ho fattu sforzi inauditi, sa? Ma
nenti!.... Sunnu du' armali feroci!
D. NZULU
(-deponendo il ritratto in piedi su un mobile, bene in vista-)--Cui?
D. NITTU
(-sconcertato-)--Ah.... cca sunnu?
D. NZULU
Nu' 'i viditi?
TIDDA
Accussì va beni! Nè tu leta nè iu cunsulata! (-a D. Nzulu-) V' 'u tiniti
vui, 'u ritrattu!
D. IACU
Quann'è chistu, sta beni!
D. LIDDU
Già! Ca cc'era bisognu d' 'u vostru consensu!
D. NZULU
(-parlando al ritratto-)--Eh, poviru mortu, cu' ti l'avia a diri, ca ti
stavanu manciannu li càmuli e li fulinii, senza riscidiriti nuddu! nuddu
ca t'addumava un sordu d'ogghiu! nuddu ca ti purtava un ciuri! (-a Brasi
che gli presenta un telegramma-)--Chi è? Telegramma? E di cui? (-apre il
foglio, legge ed esclama-)--Eh menu mali, vah! Menu mali! Ogni male non
viene per nuocere!
BRASI
E unni manca, Diu pruvidi!
LE DONNE
(-che si sono sedute stanche ed agitate-)--Chi è? Chi fu? Di chi si
tratta?
D. NZULU
Bella accuglienza cci stauru priparannu!.... A 'na bella scena
l'avissivu fattu assistiri!....
GLI UOMINI
Ma cui?
D. NZULU
Ma cui.... cu' po' essiri? Paulinu!
TIDDA
Non arriva cchiù?
DONNA PRAZZITA
Comu?! Avia a arrivari oggi!
D. NZULU
Già! quantu junci, e arrivava! T--a--ta, ficu fatta! Mi telegrafa di
Genuva, ca si firmirà ddà 'na pocu di jorna....
RACHILINA
'U dissi vossia stissu, ca s'aspittava pi stasira.
D. LIDDU
E lei, signurina, tantu pi 'na curiusità: cci avia tuttu 'ssu 'nteressi
c'arrivassi stasira?
RACHILINA
Iu? No.... Pirchì?.... Siccomu 'u ziu avia dittu accussì....
D. NZULU
(-a don Liddu-)--Amici mei, tutti 'sti cunti.... pi carità, all'urtimu!
(-a Rachelina-)--Eh sì, figghia.... Ma si m'aviti fattu partiri 'a
testa! Vuautri chi siti cristiani? Siti ranocchi, cicali,
marranzani!.... Madonna di lu Carminu! Non haiu cchiù cirivedda!.... Cci
criditi ca mi disidirassi mortu e stampatu ddà 'nta ddù quatru?.... Ca
già! Mi faceva 'u cuntu, c'arrivatu a Genuva, doppu un jornu era cca.
DONNA PRAZZITA
Ah no?!
D. NZULU
Senza pinsari a tuttu chiddu ca divi fari ddu galantomu appena sbarcatu
in Italia!
D. NITTU
(-dandosi tono-)--Eh già! I passaporti.... Cce lo volevo dire io!
D. NZULU
Chissu sulu? E 'i pezzi? sulamenti pi canciari tutti ddi pezzi ca porta?
TIDDA
Pezzi cancia?
DONNA PRAZZITA
Chi è, niguzianti di pannaria?
D. NZULU
Già! Martisi! Vuautri ppi pezzi chi sapiti sentiri? Dinari, su'!
Pesetas, pesetas--si chiamanu accussì ddà sutta! Faciti 'u cuntu, pi
canciari tutti chiddi ca porta! (-come ripigliandosi-)--Ma 'u sapiti ca
fu 'na furtuna 'ssu ritardu? (-affettuosamente severo e
patriarcale-)--Prima di tuttu pirchì, amici mei e parintuzzi cari,
nuautri 'nta l'intimità nni putemu macari manciari pi lupi, ma di frunti
a iddu, 'a cosa è diversa: di frunti a iddu, nn'avemu a fari vidiri
uniti, affezionati unu cu l'autru tanti armi 'nta un cori! tanti lapi di
meli!.... Ca comu! iddu ca va circannu la famigghia.... lu nidu
anticu.... (-come fissandosi nel suo lontano rammarico-)--lu nidu
anticu.... chi nni sapiti quantu si disidira!.... e cci faciti truvari
'stu 'nfernu? Si nni scappa l'indumani!!... E cu tuttu 'stu catuniu
c'aviti fattu, m'aveva scurdatu la megghiu... (-guardandoli
tutti-)--Signuri mei, spagnolu è!
TIDDA
Comu! finiu ca è americanu?
D. NITTU
Di l'America spagnola, signurina...
D. NZULU
E quindi, cchiù spagnolu di li spagnoli! Cu certi arii ca v' 'u pozzu
diri iu ca cci haiu statu! Vui chi sapiti comu marcianu ddà? Ogni
pirsuna ricca ddà, faciti cuntu ca è un re! Redengotti e cilindro,
macari pi iri 'ntra certi posti... ca nuautri cci jemu... cu li tappini
a la susuta di lu lettu (-le donne non possono fare a meno di sorridere,
ma fanno un certo verso di vergogna-) Vi pari scherzu? Fumusi!... Ah! pi
fumu, lassati fari a iddi... E non è ca su' fanatichi sulamenti supra
d'iddi stissi; ma supra tuttu e supra tutti chiddi ca cci stannu
attornu! Vòlunu gran cumparsa! Esagerata! Non nni ponnu fari a menu!...
E iu pensu... ca comu!... guarda chi patacca ca stàvamu facennu a causa
di li vostri curtigghiarisimi!... Avia di tantu ca v' 'u vulia diri...
Signuri mei, vuautri siti vistuti...
D. LIDDU
(-guardandosi addosso-)--Comu semu vistuti?
D. NZULU
Perfetti, chi cc'entra! Lassati fari a vui, Don Liddu, pi chistu! e
macari a vui, D. Nittu. Tutti già, non si discuti!... Ma non è questo,
signori! lassatimi spiegare! Iu avia pinsatu di faricci un
ricivimentu... un'accuglienza all'usu d'iddi... pumpusa, vah!
sgargianti! pirchì tantu chiù pumpusa è, tantu chiù bella imprissioni
cci fa... E non dicu sulamenti pi nui, di comu nn'avemu a vestiri e di
chiddu c'avemu a fari... ma macari p' 'a casa... addubballa tutta... ma
a chistu cci pensu iu! Anzi, mi vuliti lassari fari a mia pi tuttu, ora
ca vi viu cca beddi cueti, ca tutti li quistioni sunnu risuluti
amichevolmenti?
TUTTI
(-ridestandosi come da un fascino, vivacemente-)--Chi? Comu? Chi
dicistivu? Risoluti? Comu risoluti?
D. NZULU
(-dominandoli-)--Chi fu? chi è? N'autru ribeddu vuliti fari? V'assicuru
e vi promettu che tutto sarà accomodato con sodisfazioni generali!
DONNA PRAZZITA
Ma scusati, cc'è 'a cosa d' 'i du' casi... com'è ca si po' risorviri cu
suddisfazioni generali?
TIDDA
Già? Com'è ca s'ha a spartiri 'ssu cristianu? Mezzu cca banna e mezzu
dda banna?
D. NZULU
Non vi preoccupati! Truverà du' casi, e nni scigghirà una! senza ittari
a mari l'autra... Chi nni sapiti si non è abituato ad aviri quarteri
d'estati e quarteri di 'nvernu?
D. IACU
Ah! ma scusassi: cc'è 'na quistioni però ca resta pinnenti!
D. LIDDU
Già! comu 'u piru all'arvulu!
D. NZULU
E chista macari cci la faremu decidiri a Paulinu! A tutti cuntintirà! a
tutti! lassatilu arrivari! Nuautri cca nn'avemu a preoccupari d'una cosa
sula: di farinni truvari digni d'iddu. Vuliti lassari fari a mia? Senza
pipitari chiù nuddu! Apprufittamu di 'ssu tempu ca nni resta. Brasi,
affacciati d' 'u barcuni e chiama a Don Sciaveriu Notu, dicci
c'acchianassi cu so' mugghieri cu 'u campiunariu e 'u metru, prestu
prestu! (-mentre Brasi va, rivolto a Rachilina-) Ti lassi serviri di
mia, tu?
RACHILINA
Comu voli vossia, ziu! Ma l'abitu pi daveru m'haiu a fari?
DONNA PRAZZITA
Chi n'o' sta' sintennu? Giustu ca tu ti l'aviatu a fari....
D. NZULU
Ma.... divi essiri 'na cosa d'alzari l'idei, badamu!.... Comu ti
piaciria, Rachilina? sintemu....
RACHILINA
Eh.... chi sacciu? di.... di sita cilesti.... mi piacissi...
D. NZULU
Bravu! Apprupriatu!
RACHILINA
Guarnitu di.... di....
TIDDA
(-interrompendola-)--E iu comu, cucinu, di sita granata?
D. NZULU
A gustu to'! Basta ca sia 'na cosa chic!
DONNA PRAZZITA
E iu.... macari mi l'avissi a fari?
D. NZULU
Ca chi vol diri! Tutti, tutti! Vui, 'a prima!
BRASI
(-rientrando-)--Don Sciaveriu dici ca veni subitu con la consorti....
E.... si cci permetti, cci vulissi diri 'na cosa....
D. NZULU
Chi cosa?
BRASI
Cca sutta cc'è' 'na pirsuna ca fa avanti e arreri comu 'na tarantula
annacalora, e sta sfardannu 'a strata.
TIDDA
Uh!.... Ca chissu don Gasparinu è! mischinu!
D. NZULU
Ah, già! chiamalu! ca iddu sulu manca! Pregalu a nomu mia d'acchianari
(-Brasi esce-).
DONNA PRAZZITA
Allura iu dicissi ca 'ssu vistitu miu duvissi essiri d'un culuri....
d'un culuri....
TIDDA
Di cani ca fui! (-la vecchia la guarda biecamente-)
D. NZULU
(-subito, accomodante-)--Lo sceglieremo nel campionario! Non circati,
cucina Prazzita! (-a D. Gasparino che appare più arruffato che mai sulla
comune-)--Avanti! avanti! Don Gasparinu, ca v'aviti fattu disidirari!
D. GASPARINU
Si, ma.... si non mi mannauru a chiamari.... mancu d' 'a strata cci
passava iu cchiù cca....
TIDDA
Si, difatti, 'ncasa vi vinniru a chiamari?
D. GASPARINU
Mi chiamaru mentri ca era pi l'affari mei, ca non cci dava cunfidenza a
nuddu.... E ora mi nni vaiu!
D. NZULU
(-trattenendolo-)--Bonu, vah! D. Gasparinu: viditi ca Tidda scherza!
D. GASPARINU
Idda a mia, s'avi a livari 'stu viziu di pigghiarimi di puntu.
D. NZULU
S' 'u leva, s' 'u leva! stativi cuetu! Ora ca vinistivu, comu sia sia,
assitàtivi cca e faciti chiddu ca fannu l'autri, ca semu tutti 'mpaci.
SCENA XII.
D. Sciaveriu, D. Rusulina e detti.
D. NZULU
(-ai due sarti che entrano-)--Oh, bravu, D. Sciaveriu! favuriti! Avanti,
Donna Rusulina!
D. SCIAVERIU
(-inchinandosi-)--Ai suoi comandi, signor D. Nzulu!.... Tanti rispetti
alla compagnia!
DONNA RUSULINA
(-c. s.-)--Serva di 'sti me' signuri!
D. NZULU
(-con un cenno d'intelligenza-)--Dunca.... Donna Rusulina, non cc'è
bisognu ca vi dicu ca 'sta vota vi duviti disimpegnari... Pigghiaticci
'a misura a 'sti parenti mei e intantu daticci 'u campiunariu ca si
scegghiunu 'a stoffa. (-D. Rusulina porge il campionario alle signore
che si mettono a crocchio a sfogliarlo e a conversare con lei-)--E vui,
D. Sciaveriu, pinsati pi 'sti me' signuri... e macari pi mia....
BRASI
(-col solito sorriso da scemo-)--Si cci voli dari, cci duna.... e si non
ci voli dari, non cc'è obbrigu....
D. NZULU
E pi Brasi, si sottindende!
D. NITTU
(-costernatissimo-)--Senta.... Don Nzulu.... io, veramenti.... non
saprei se....
D. NZULU
Ma mancu si dicinu 'sti cosi! Tuttu pensatu. Don Nittu!
D. NITTU
Si, ma... a qual titolo?
D. NZULU
E non l'avemu dittu? A titolo d'un regalo a me e d'un onuri a me'
niputi! Non bisogna guardare a spese!
D. NITTU
(-più che mai costernato-)--Spese... mie?
D. NZULU
Ooh!... Appena arriva me' niputi!
D. LIDDU
(-rinzelato-)--Vah, non iucamu, D. Nzulu! Mancu pi scherzu l'aviti a
diri 'sti cosi! Mi vestu pirchì mi fa piaciri macari a mia; ma a spisi
mei! E non cc'è' bisognu ca don Sciaveriu mi pigghiassi 'a misura. È 'u
me' sartu...
D. NZULU
Sfidu! Pi chissu è 'u megghiu sartu d' 'u paisi!
D. GASPARINU
Ah! pi chissu? Pirchì iu non passu ca sugnu macari clienti so'? Pirchì
non parrati vui, misseri e minchiuni! A 'mprisa ca mi nni vaiu 'n'autra
vota?
D. NZULU
D. Gasparinu, chi dissimu? (-a D. Sciaveriu-) Allura non cc'è bisognu di
misura mancu pi iddu. Vah, signuri mei, spicciamunni! Donna Rusulina,
siti pronta?
DONNA RUSULINA
A li cumanni! Accuminciu d' 'a signura donna Prazzita ca è a cchiù
granni! (-misura la lunghezza della sottana-) Sciaveriu, scrivi.
D. SCIAVERIU
(-a D. Nzulu-)--Mi permetti? (-segnando in uno scartabello.-)--Signora
donna Pràzzita Cannalonga.
DONNA RUSULINA
Lunghizza, di la vita a la putia: Cento unnici (-misura la rotondità dei
fianchi-) Oh... comu cci dicemu? circunfirenza--cu bon prudi e saluti!
centuquarantasetti...
-Tela.-
ATTO TERZO
SCENA I.
D. Nzulu, Donna Prazzita, Rachilina, Tidda, D. Liddu, D. Nittu, D. Iacu,
D. Gasparinu e Brasi.
(-scena di movimento tra tutti, intanto a fare gli ultimi apprestamenti
per la solenne festa dell'arrivo dell'Americano, D. Nzulu, aiutato da D.
Liddu, D. Iacu e D. Nittu, finisce d'addobbare una specie di
palcoscenico, che è un'alta predella, in fondo alla scena, nell'arcata
di centro; dietro una tenda, in fondo, si aprirà un uscio; un altro
dietro una tenda, a destra, e una finestra si scoprirà dietro la tenda
di sinistra. Donna Tidda traversa la scena recando un gran vaso di
fiori. Donna Prazzita e Rachelina vengono subito dopo con trionfi di
frutta-).
BRASI
(-segue portando un festone di fronde d'edera intrecciato con fiori-)--E
chi è, scursuni? Unni va, chistu?
D. LIDDU
Non ci pinsari, babbu... Portalu ddà banna, ca poi cci pensu iu...
TIDDA
Ma chi è 'sta stola? Unn'è ca l'aviti a cumminari?
DONNA PRAZZITA
E chisti, unni l'avemu a mettiri, D. Liddu?
D. LIDDU
Pusatili unni vi veni prima... Lassatinni finiri cca! È bonu accussì,
don Nzulu? (-le donne escono per rientrare poco dopo-).
D. NZULU
(-che s'è tolto la giacca e sta aggiustando le tende del piccolo
palcoscenico-)--Bonu, bonu, sì... Eccu, tiràti n'autru pocu di ddocu...
Cu' m' 'a duna una spingula?
D. NITTU
Iu... alla cca!
D. IACU
Si capisci, si non siti attaccata vui cu 'i spinguli!
D. GASPARINU
E allura... iu ca portu spinguli macari?!
D. NZULU
Lassatilu iri 'ssu discursu d' 'i spinguli! Calati, calati, don Iacu...
unni stati guardannu?
D. IACU
Ca guardava a D. Nittu, ca cu ddi pusa avi un traficu!... E non m'haiu
pututu pirsuadiri si avi 'i pusa e non avi cammisa!
D. NITTU
Spiritoso! Spiritoso, D. Iacu!
D. GASPARINU
Si... bella liscimoria!
D. NZULU
(-vedendo che D. Iacu s'inalbera-)--Signuri mei, oh! non facemu
quistioni, comu finiu?... Mi staiu facennu 'u cori tantu, a vidirivi
accussì tutti belli d'accordu! Lassatimi finiri cca!
TIDDA
Ma chi è ca cumminastivu ddocu? 'U sapiti ca mi pari un palcuscenicu?
D. NZULU
Ha fattu 'sta scuperta! Biniditta Santa Lucia ca ti desi 'sta bella
vista!
DONNA PRAZZITA
Ah, pi daveru palcuscenicu è?
RACHILINA
Vih! Che bellu! E cu' cci ha a rapprisintari?
D. NZULU
Ca tutti nuautri! (-sorpresa generale e movimento di curiosità-).
TUTTI
Chi? Comu? Avemu a rapprisintari? E chi avemu a rapprisintari?
D. GASPARINU
Iu... non rapprisentu nenti... e non vogghiu sapiri 'sti storii!
D. NZULU
Tutti! tutti! Avemu a fari 'na festa all'ingranni! Ricivimenti...
pranzu... e macari teatru... O' pranzu cci aviti pinsatu vuautri, e iu
mi vosi riurdari di li tempi antichi...
D. NITTU
E nuautri chi sapemu rapprisintari, signur D. Nzulu?
D. NZULU
E non cci sugnu iu? Vi 'nsignu 'i parti a tutti! Accussì, a suggettu!...
Haiu pinsatu macari a commedia c'avemu a fari davanti a Paulinu... E
ora, lestu lestu, vi fazzu a prova generali... 'I robbi su' cca!
TUTTI
Quali robi?
D. NZULU
'I vostri!
TUTTI
Ah, 'i purtaru? Cca su'? Quannu 'i purtaru?
D. NZULU
'I purtaru! 'i purtaru! Avi tantu!
TIDDA
Ah... chisti eranu 'i robbi, ca nni facistivu pigghiari 'a misura?
D. NZULU
Ca chissi! chissi!
RACHILINA
E comu, accussì senza pruvarli, si nni stannu boni o si non nni stannu
boni....
D. NZULU
Si.... teni a cura! senza mai ti stannu tanticchiedda cchiù larghi o
cchiù longhi! Robbi di commedia su'!
D. GASPARINU
A mia non m'ha pigghiatu 'a misura nuddu, e ddocu supra mascaratu non ci
acchianu!
D. LIDDU
(-sorridendo con compiacenza-)--A sapillu prima, Don Nzulu.... si puteva
cumminari d'accordu 'na cosa graziusa..... Filodrammiticu sugnu.
D. NZULU
Non dubitati ca graziusa.... graziusa sarà.... Ora 'u viditi! A unu a
unu vi fazzu 'a parti di tutti! Vi mettu comu un specchiu davanti!
RACHILINA
Macari chidda d' 'i fimmini?
D. NZULU
Si capisci! E cu 'i robbi d'ognunu!
TIDDA
Vih! Ca bellu aviti a pariri vistutu fimmina! Non cci iucamu, signuri
mei, ca chistu l'opiranti fici all'America!
DONNA PRAZZITA
'U sapiti, ca è cosa d'arridiri?
D. NZULU
E comu d'arridiri! Ora vedrete! Assittativi a giru e permettiti ca
cuminciu! (-stando sempre sul piccolo palcoscenico, chiude all'interno
il velario, nascondendosi a tutti-).
RACHILINA
Oh ch'è bella! Non mi pari l'ura di vidillu cu 'i robbi d' 'a me' parti!
Ma... sa chi parti haiu a fari?
TIDDA
E iu, cu chiddi d' 'a mia! a me' parti, parti di sconzu avi ad essiri!
D. IACU
E figuramunni c'avi a pariri bellu vistutu di Donna Prazzita!
DONNA PRAZZITA
Iu dicu c'hâ a pàriri cchiù bellu vistutu di vui! Quannu mai, puteuru
parrari d' 'a parti d' 'a signura Donna Prazzita!
D. GASPARINU
Vogghiu vidiri si finisci bona.... ca non mi pari!....
D. NZULU
(-di dietro la tenda-)--Signuri mei, circati di starivi muti, pirchì, si
no, non isa 'u sipariu!
BRASI
Silenziu! (-e batte le mani allegrissimo-).
TIDDA
Vih! ch'è cuntentu chistu!
D. NZULU
(-c. s.-)--Pirchì non sapi ca cc'è 'a parti priparata macari pi iddu!
BRASI
(-contento-)--Macari pi mia?!
D. NZULU
(-c. s.-)--Pi tutti! Pi tutti!
D. GASPARINU
E torna, parrinu e sciuscia!... L'irritazioni pi forza mi volunu fari
pigghiari!....
D. IACU
(-guardando D. Gasparino con un largo sorriso, non perfettamente
convinto-)--Mi dici 'a testa ca finisci a opira 'e pupi!....
BRASI
A cugghiuta ti vogghiu!
D. NZULU
Attenti, che comincia!
TUTTI
Silenziu!.... (-accomodano le sedie e attendono con gli occhi al
palco-).
D. NZULU
Unu.... dui..... e tri! (-Tira la tenda-sipario e scopre la scena-).
TUTTI
Vih! Bellu! Chic! E d'unni spuntaru 'sti porti? Uh, cc'è 'a finestra
macari!... Un teatrinu perfettu! Lassati fari a iddu! Silenziu!....
Signuri mei, silenziu, annunca non nesci!
LA COMMEDIA
(-la piccola scena rappresenta una stanzetta di passaggio, con finestra
sul lato destro, comune in fondo con tenda e uscio sulla sinistra che dà
nell'appartamento-).
SCENA I.
-appare-: La vecchia di l'acitu.
(-entra in iscena con il fiasco dell'aceto sotto il braccio e beve con
soddisfazione-).
RACHILINA
Uh! e cu' è 'ssa vecchia? Che laria!
TIDDA
Chissa 'a vecchia di l'acitu è!
DONNA PRAZZITA
Allu dda, l'avi scrittu 'nt' 'o ciascu!
TIDDA
E comu s'appana!
D. LIDDU
(-vedendo che la vecchia smette di bere-)--Zittitivi, ca sta parrannu!
Sintemu chi dici!
LA VECCHIA
(-con l'occhio maliziosamente arguto-)--Bonu! bonu! di li setti
latri.... E assai nn'haiu bisognu! (-al fiasco-)--Tu ha' a travagghiari
oggi! (-si fa presso l'uscio di sinistra, e con voce dolce, nascondendo
il fiasco sotto la pellegrina-)--Tinnirina, 'a soru! Oh Diu miu, sempri
davanti a 'ssu specchiu!.... sempri cu 'ssa pruvuligghia 'mmanu!....
sempri ca t'alliffi e fai cannola!
TIDDA
Eh, si è donna Tinnirina! Ma sa cu' è, sa cu' è c'avi a fari 'ssa parti?
D. GASPARINU
Nni vuliti fari sentiri?
LA VECCHIA
Cu' avi a veniri, Cappiddazzu? Figghia mia, iu sugnu 'a soru granni e
t'haiu a ricurdari 'u beni.... Vidi ca 'a genti po' suspittari, 'u
sap'idda chi, di 'ssa troppa frequenza di 'ssu cristianu 'ncasa
nostra!.... Chi? chi dici? Ma si, 'a suruzza....
TIDDA
Ah, soru cci veni?
LA VECCHIA
Si, 'u sacciu ca ti fa cunfidenzi p' 'a cucina Zi Vittula....
DONNA PRAZZITA
Zi Vittula? Ca annunca parti di mascarati sunnu!
LA VECCHIA
Ma 'a genti è maligna assai! Vo' 'ntuppatici 'a vucca! E macari idda...
chi ti pari?!... Tu si' troppu bona, armuzza 'nnuccenti....
DONNA PRAZZITA
Maria, chi parra grevia chissa, cucinu! E cu' è ca po' parrari accussì?
TIDDA
Uh, cci nn'è tanti ca parranu accussì! Iu mi staiu divirtennu un munnu!
D. IACU
Ma 'nsumma, nni vuliti lassari sentiri? Vogghiu vidiri cu' è 'ssu
cappiddazzu!
LA VECCHIA
Basta, 'u beni ti l'haiu avvisatu.... Fa comu cridi!... (-si reca presso
la finestra e saluta-)--Oh, Zi Vittula!.... Mi pari un iaròfalu
avvampatu 'ntra 'ssa finestra!.... Miatu cu' ti spusa a tia! Chi
dici?... E, ti nni mancassiru!... Ca dui, li sacciu iu!... Cu' su'? Vah!
finta ca non lu sai! Chiddu vagghiardu, ca si mancia l'aria.... e
dd'autru distintu.... ma distintu, vah....
D. NITTU
Abbasta ca non m' 'u fa fari troppu esageratu a mia, don Nzulu!
LA VECCHIA
E anzi, non sacciu com'haiu a fari.... Tutti dui mi dissiru ca vèninu a
parrarimi pi tia.... Don Peppi Nnappa e Don Cola Mecciu....
D. NITTU
Ah! sempri mascari su'!
D. IACU
Zittitivi. Sugnu curiusu di sapiri cu' è 'ssu Don Cola Mecciu!
D. LIDDU
E iu, cu' è 'ssu Peppi Nnappa!
TIDDA
(-impressionata e accigliata-)--Zittitivi, quantu sentu chi è ca dici
'ssa vecchia!
LA VECCHIA
È ca mi pari ca tu.... no?..., eh, chi voi? mi pari ca l'occhi li
ittasti supra un lapuni vecchiu, ca non fussi dignu di pusarisi supra un
ciuri vivu vivu e friscu friscu comu si' tu!
TIDDA
(-tra i denti come a sè stessa, guardando sottecchi Donna
Prazzita-)--Accussì fu, 'nfami! (-notando che Donna Prazzita si agita un
poco sulla seggiola, soggiunge subito, forte-)--Tiramu, tiramu, cucinu!
Ca bona è!
LA VECCHIA
Chi? iu, figghia? E comu vegnu? (-additando verso sinistra-)--Ca chi la
pozzu lassari sula?... Ah!.... mi fazzu lu stomacu fràcitu.... (-Rifà D.
Tinnirina davanti lo specchio, che s'incipria, s'alliscia e si
pavoneggia-)--E cu' va, e cu' veni!.... Tu aspittannu a quarcunu,
allonghi lu coddu a la finestra; e cca, si fètinu tutti!... Ca si,
macari iddu! macari iddu! Veni a parrari.... non sacciu di chi!....
discursi longhi!.... E l'autri, mussi di cca e mussi di ddà!.... Chi
dici?... Gesù, non su' così ca si ponnu diri d' 'a finestra.... Aspetta,
vegnu ddocu! Ma un muminteddu, sai? (-va via dal fondo-).
RACHILINA
(-notando la zia aggrondata e sulla brace, con un sospiro di
sollievo-)--Oh e chissà si nni ju! Sa cu' è ca l'avissi a fari 'ssa
parti!...
TIDDA
(-con intenzione-)--'Ssa bella parti!
DONNA PRAZZITA
Videmu tutti l'autri, prima!
LA VECCHIA
(-tra le quinte-)--Ohhh!
D. NITTU
Si zittissiru, si zittissiru, ca sta parrannu ddà arreri!
LA VECCHIA
(-c. s.-)--Oh lu bellu cavallacciu! Cca pi tempu vui, oggi!....
Acchianati, acchianati ca cc'è Tinnirina!
VOCE DI D. NINNARU
(-alterato-)--Cu cui?.... cu Cappiddazzu?
LA VECCHIA
Oh, Maria Santissima, chi facci scura c'aviti!.... No, sula è
pp'accomora.... Trasiti, trasiti, ca vaiu cca 'nfacci, e tornu! E
chiamatila, a Tinnirina, ca vi fa cumpagnia.
SCENA II
-appare-: D. Ninnaru.
D. NINNARU
(-entrando, parlando c. s. rivolto verso l'interno-)--No, no, signura,
iu cercu a vossia, e cci haiu a parrari d'idda! (-si volge verso il
pubblico-).
RACHILINA
Uh, don Ninnaru è chistu! Ch'è graziusu! Ch'è eleganti!
D. IACU
(-ridendo grosso-)--Graziusu, si! Mi pari un spinnacardiddi! E chista
non po' essiri parti mia!
D. NINNARU
Cca 'stu iocu ha duratu assai e divi finiri! Finu ca era Don Sucasimula,
mi faceva arridiri.... Ora spuntan ssu Cappiddazzu!... Quantu nni
ficimu? Unni jemu cu 'sta chitarra?... È certu ca chistu veni cca....
chi voli? Fa cridiri chi pretenni a la Zi Vittula... E allura pirchì non
va nni idda, e veni cca? Chi traficu cci avi?... È certu ca Tinnirina
cci arridi e lu ricivi in gran segretu (-tentennando il capo-) Vah....
vah.... vah.... vah... Chista cca, 'a vecchia, dici e non dici... ietta
'na paruledda ca percia balati.... e poi.... non sapi cchiù nenti....
TIDDA
Sperta, sperta, 'ssa vecchia!
D. NINNARU
Iu, intantu, mi sciarriu cu 'i me' parenti....
TIDDA
Mischinu!
D. NINNARU
Cca si cci divi fari nèsciri 'u maraùni! Stannu a cantari.... pirchì, si
non cci vidu chiaru.... (-va per la sinistra chiamando-)--Giufà!
Giufà!....
RACHILINA
Uh (-batte le mani-)--macari Giufà cc'è!
D. GASPARINU
E mi pari ca tutti Giufà sunnu ddocu a supra (-poi, vedendosi guardato
da tutti, aggiunge:-)--e macari cca sutta!
D. LIDDU
Iu non cci staiu capennu nenti! Vidu ca 'ssa vecchia cu 'ssu ciascu nni
sta cumminannu tanti.
D. IACU
E bella figura mi pari ca cci sta faccnnu 'ssu Don Ninnaru!
D. NITTU
Signuri mei, lassati sentiri chi discursu cci sta facennu a Giufà!
D. NINNARU
(-dall'interno-)--Giufà! Giufà!
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000